17 December 2010

Ba mươi tết - Chèo cổ


          “ Hề mồi ba mươi tết” là một làn điệu nằm trong hệ thống  làn điệu Hề mồi. Có nguồn gốc văn học từ ca dao quan họ 

ba mươi tết



Trình bày : NSUT Xuân Theo

Ba mươi tết, tết lại ba mươi
                   Vợ thằng Ngô, đốt vàng cho chú khách
                   Một  tay cầm cái dù rách
                   Em đứng bờ song
                   Em trông sang, bên nước người
                   Hỡi chú chiệc ơi là chú chiệc ơi
                   Một tay cầm quan tiền
                   Một tay em sách thằng bù nhìn, em ném xuống song
                   Quan tiền nặng thì quan tiền chìm
                   Bù nhìn nhẹ thì bù nhìn nổi
                   Ới ai ơi! Của nặng hơn người
                                                                    ( ca dao )


                   Ba mươi tết tệt lại ba mươi
                   Thằng bé Ngô con, đốt vàng cho chú khách
                   Nó khấn cho minh bạch
                   Cho rạch cho ròi
                   Đồng tiền thì chìm
                   Bù nhìn thì nổi
                   Ới, ới chú chiệc ơi! của nặng hơn người
                                                          ( Bài 30 tết – Quan họ Bắc Ninh )
          Làn điệu “ Hề mồi 30 tết” được dùng cho hề mồi kể chuyện với nhau hát, nó thuộc loài bài hát ngoài tích trò của chèo. Nó có tích chất châm biếm, chê kẻ lấy chồng ngoại lai, nhưng lại có âm điệu ngậm ngùi thương xót cho số phận những người đó. Làn điệu này có thể sử dụng theo hai hoàn cảnh: Buồn thảm: dùng cho số phận không may của minh hoặc là dùng để châm biếm có chút ái ngại cho số phận những kẻ tham vàng phụ ngãi… Làn điệu trên thuộc loại đa dùng và có cấu trúc gồm: vỉa, trổ mở đầu, trổ thân bài và trổ nhắc lại 1,2,3,4

LỜI THƠ
          Vỉa:
                   Anh về Bắc quốc tám chín mười đông
                   Anh bỏ mẹ con tôi chịu chốn phòng không đợi chờ
          Trổ mở đầu:
                   Hôm 30 tết
                   Tết lại tối hôm 30
          Trổ thân bài:
                   Tôi là vợ người Ngô
                   Đốt vàng cho chú khách
                   Khấn cho minh bạch
                   Anh mới để cho mẹ con tôi
          Trổ nhắc lại 1:
                    Anh mới để cho mẹ con tôi
                   Mỗi một trăm chiếc đĩa
                   Đôi ba trăm chiếc bát
                   Một cân đường cát
                   Đôi ba cân đường phèn
          Trổ nhắc lại 2:
                   Tay là tay tôi cầm
                   Một bên bàn đèn
                   Một bên dù rách
                   Đầu tôi đội tay tôi xách chiếc chăn bong
                    Ra đứng bờ song
                   Trông sang bên nước người
                   Khóc chàng ba tiếng
                   Ơi hỡi chàng ơi
                   Thiếp tôi khóc chàng ba bốn tiếng
                   Khóc nay thiếp tôi khóc chàng
          Trổ nhắc lại 3:
                   Dù chàng có đi đâu
                   Bẩy tám chín năm trời
                   Bỏ ba bốn mẹ con tôi
                   Bỏ nheo bò nhóc, lóc nha lóc nhóc
                   Tay tôi cầm hòn đất
                   Tay tôi cầm hòn đá
                   Tôi quăng tôi ném xuống song
                   Có phải cái đạo vở chồng
                   Hòn đất hòn đá nó nổi lên
          Trổ nhắc lại 4:
                    Tay tôi cầm một bên quan tiền
                   Một bên thằng bù nhìn
                   Tôi quăng tôi ném xuống song
                   Thằng bù nhìn nhẹ thì nó lại trôi ngược
                   Quan tiền nặng nó lại trôi xuôi
                   Hỡi trời đất ơi
                   Thế gian của nặng hơn người
                   Chung hỡi tình chung


MỘT SỐ TRÍCH ĐOẠN " BA MƯƠI TẾT " 





Trình bày : NSƯT Minh Thu

KHI HÁT SẼ THÀNH:
          Anh ơi … í í anh ơi … ới ơi anh ơi!
          Anh về bên bắc quốc tám chín mười, mười đông …
          Ối anh ơi … anh bỏ mẹ con tôi luống chịu chốn phòng không i … tôi đợi i i ì i chờ.
                  
          Hôm ba là / ba mươi tết tết ới lại tới đến hôm ba / mươi / i i i ỉ / í i ( LK4)
                  
           Tôi i / vợ / người Ngô i / đốt vàng thời đi / cho chú khách khấn i / cho / thời minh bạch. Anh mới để thì cho mẹ con / i ỉ tôi / i  i ỉ / í i ( LK4)
                  
          Anh mới để  thì cho / mẹ con tôi có mỗi / một / trăm / chiếc đĩa i i i đôi ba / trăm / thì chiếc bát một / cân / đường cát đôi ba cân ba bốn / cân đường / phèn / i i i ỉ / í i ( KL4)

          I tay cái tay tôi cầm một / bên  thằng bù nhìn một i / bên / thì dù rách đầu tôi đội tay tôi xách chiêc chăn bông ra i / đứng / đứng bờ / sông / i ỉ ( xt2) tôi trông sang tới / bên nước người khóc i / chàng / này ba tiếng ới i / ới / i trời / đất / ơi / i ỉ / Ba bốn tiếng thiếp / tôi khóc chàng / khóc than này / tôi khóc chàng bốn năm tiếng ơi anh chão chuộc i / ơi / i ì y ỉ / í i ( LK4)

          anh chàng mà / có đi đâu bẩy i / tám / tám năm trời tám i chín i / chín năm trời / bỏ ba bốn / mẹ con tôi i / nheo / bò nhóc / bò nheo bò nheo / bò nhóc // lóc nhóc lóc nhóc ấy tay tôi / cầm / i hòn đất tay tôi / cầm / i hòn đá / tôi quăng tôi / ném xuống sông / có phải cái đạo vợ chồng / i hòn đất kìa hòn đá nó nổi / i ì lên / i ì i ỉ / í  i ( LK4)

          Tay là cái / tay tôi cầm một i / bên / thì quan tiền một i / bên / thằng bù nhìn / tôi quăng tôi / ném xuống sông bù nhìn nhẹ thì nó lại trôi ngược quan tiền nặng thì nó lại trôi xuôi ới  / trời i / đất / ơi / i ỉ ( xt2 ) ấy thế gian / sao của nặng hơn người chung i / hỡi / tình / chung

bài viết : BẢO HOÀNG ( MC )
Nam Mô Đại Bi Hội Thượng Phật Bồ Tát (3 lần) Thiên Thủ Thiên Nhãn Vô Ngại Đại Bi Tâm Đà La Ni. Nam mô hắc ra đát na đa ra dạ da. Nam mô a rị gia bà lô yết đế, thước bát ra da, bồ đề tát đỏa bà da, ma ha tát đỏa bà da, ma ha ca lô ni ca da, án tát bàn ra phạt duệ, số đát na đát tỏa. Nam mô tất kiết lật đỏa, y mông a rị gia, bà lô kiết đế thất phật ra lăng đà bà. Nam mô na ra cẩn trì hê rị, ma ha bàn đa sa mế, tát bà a tha đậu du bằng, a thệ dựng, tát bà tát đa, na ma bà tát đa[2]. na ma bà già, ma phạt đạt đậu, đát điệt tha. Án a bà lô hê, lô ca đế, ca ra đế, di hê rị, ma ha bồ đề tát đỏa, tát bà tát bà, ma ra ma ra, ma hê ma hê, rị đà dựng, cu lô cu lô yết mông, độ lô độ lô, phạt xà da đế, ma ha phạt xà da đế, đà ra đà ra, địa rị ni, thất Phật ra da, dá ra dá ra, mạ mạ phạt ma ra, mục đế lệ, y hê di hê, thất na thất na, a ra sâm Phật ra xá lợi, phạt sa phạt sâm, Phật ra xá da, hô lô hô lô ma ra, hô lô hô lô hê rị, ta ra ta ra, tất rị tất rị, tô rô tô rô, bồ đề dạ, bồ đề dạ, bồ đà dạ, bồ đà dạ, di đế rị dạ, na ra cẩn trì, địa rị sắt ni na, ba dạ ma na ta bà ha. Tất bà dạ ta bà ha. Ma ha tất đà dạ ta bà ha. Tất đà dũ nghệ thất bàn ra dạ ta bà ha. Na ra cẩn trì ta bà ha. Ma ra na ra ta bà ha. Tất ra tăng a mục khê da ta bà ha. Ta bà ma ha, a tất đà dạ ta bà ha. Giả kiết ra a tất đà dạ ta bà ha. Ba đà ma yết tất đà dạ ta bà ha. Na ra cẩn trì bàn đà ra dạ ta bà ha. Ma bà lị thắng kiết ra dạ, ta bà ha. Nam mô hắc ra đát na, đa ra dạ da. Nam mô a lị da bà lô kiết đế, thước bàn ra dạ ta bà ha. Án Tất Điện Đô Mạn Đa Ra. Bạt Đà Dạ, Ta Bà Ha.
Trong dòng tranh dân gian Hàng Trống có một bức tranh vô cùng nổi tiếng trong loại tranh thờ đó là "Ông Hoàng cầm quân".Bức tranh đã miêu tả một vị thánh đại diện cho một hàng trong Tứ Phủ đó là các Ông Hoàng hay Quan Hoàng.Cũng như hàng Quan Lớn ,các Ông Hoàng cũng đều là những hoàng tử hay danh tướng có tài giúp dân giúp nước nên được nhân dân thờ phụng . Hàng Ông Hoàng gồm:

01- Ông Hoàng Cả ( Thượng Thiên )
02- Ông Hoàng Đôi Thượng Ngàn ( Người Nùng )
05- Ông Hoàng Bơ Bắc Quốc
06- Ông Hoàng Tư
07- Ông Hoàng Năm
08- Ông Hoàng Bảy ( Bảo Hà )
09- Ông Hoàng Bát