Mẫu Thượng Ngàn

Mẫu Thượng Ngàn là hóa thân Thánh mẫu toàn năng trông coi miền rừng núi , nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số .  Vào thời Hùng Định Vương ( một trong số 18 vị vua thời Hùng Vương ) , nhà vua có một hoàng hậu mang thai mãi mà không đẻ , lúc đầu mọi người rất lo sợ , nhưng sau thấy quen dần . Vào năm thứ 3 , một hôm hoàng hậu đi chơi trong rừng , bất ngờ cơn đau ập đến , những người hầu không biết lo liệu ra sao . Hoàng hậu đau quá chỉ còn biết ôm chặt lấy thân cây quế , cuối cùng cũng sinh hạ được cô con gái .  Nhưng vì quá kiệt sức Hoàng hậu An Nương qua đời , để lại cho nhà vua cô con gái yêu quý đặt tên là Mỵ Nương Quế Hoa . Mỵ Nương Quế Hoa lớn lên vừa ngoan ngoãn vừa xinh đẹp , tới tuổi cập kê mà không màng tới chuyện chồng con , chỉ luôn nhắc nhớ tới người mẹ đã sinh ra mình 

Sau khi rõ ngọn ngành , Công chúa quyết chí đi vào rừng tìm mẹ không từ những gian lao nguy hiểm . Công chúa đã chứng kiến cảnh tượng đói nghèo cơ cực của nhân lành trong những bản làng sơ xác nơi nàng đã đi qua . Những lúc như vậy công chúa Mỵ Nương luôn trăn trở tìm cách nào đó giúp những người dân lành cơ cực lam lũ . Một đêm giữa núi rừng âm u , nàng linh cảm thấy hơi ấm người mẹ , Nàng thốt lên tiếng gọi " Mẹ ơi ....Mẹ ơi " Như đồng cảm được với nỗi lòng của nàng , một ông tiên bỗng hiện lên trao cho nàng phép thần thông , có thể dời núi , lấp sông , cứu dân lành , học phép trường sinh . Có được sách tiên , Công chúa cùng 12 thị nữ ra sức học phép thần thông , chẳng mấy họ đã biết cách dời núi khai sông ,đưa nước về tưới cho ruộng đồng tươi tốt , mang lại sự ấm no cho dân làng . Sau khi có được cuộc sống âm no , bản làng trù phú , một hôm có đám mây ngũ sắc xuống đón Mỵ Nương cùng 12 thị nữ bay lên trời . Nhân dân lập đền thờ , tôn vinh Mỵ Nương là Bà Chúa Thượng Ngàn  hàng năm mở hội 

 Sau này bà lại linh ứng giúp vua Lê Thái Tổ nên được gia phong là: “Lê Mại Đại Vương”. Trong văn thỉnh mời Đức Thánh Mẫu có hát rằng:

“Thỉnh mời Đệ Nhị Chúa Tiên

Vốn xưa giá ngự trên đền Đông Cuông

Hình dung nhan sắc khác thường

Giá danh đổi một hoa vương khôn bì

Biết đâu lá thắm thơ bài

Lòng trinh chẳng động một vài giá xuân”

Đền thờ Mẫu Thượng Ngàn có ở khắp mọi vùng, nơi nào có rừng núi thì đều có đền Mẫu Thượng. Nhưng nổi tiếng bậc nhất vẫn là cụm di tích Đền Đông Cuông, Đền Vọng Đông và Đền Tuần Quán tại Yên Bái (là nơi Mẫu giáng làm con gái nhà tù trưởng họ Cao). Tiếp nữa có Đền Công Đồng Bắc Lệ và Đền Thất Khê tại huyện Hữu Lũng, Lạng Sơn, tương truyền là nơi vua Lê Thái Tổ lập để ghi nhớ công ơn Mẫu giúp vua. Ngoài ra còn có Đền Suối Mỡ thuộc Bắc Giang (xưa thuộc Hà Bắc, là nơi dấu tích của Mẫu khi xưa học đạo), Đền Tam Cờ trên tỉnh Tuyên Quang, Đền Mẫu Thượng thuộc thị xã Lào Cai.

Ngày hội chính của Mẫu Đông Cuông thường tổ chức vào ngày Mão đầu tiên của năm theo âm lịch. Còn trên Đền Bắc Lệ lại tổ chức hội vào ngày 20/9 âm lịch.

Nguồn : 

- Cuốn sách : Đạo mẫu / Ngô Đức Thịnh 

- Ghi chép : Dương Minh Đức

- bài viết : mantico ' s BLOG